Ngôi Chùa - Một Vùng Tâm Thức, Một Vùng Thi Ca

...Hình ảnh ngôi chùa đã trở thành một phần tâm thức của người Việt. Gọi là một vùng, bởi đó là một Không - Thời gian vừa hiện hữu vừa siêu thực. Không gian ấy chứa đựng cái triết - mỹ của tâm thức của thi tứ. Trải ngàn năm, qua thơ của các Đại gia, cái không gian của tâm thức và thi tứ ấy càng trở nên sâu thẳm, nhiều chiều, có những ngôi chùa nay vẫn còn trong hiện thực, lại có những ngôi chỉ còn là ánh phản quang là chút hình ảnh lịch sử cùng nỗi ngậm ngùi buồn, tiếc, bâng khuâng. Nói tâm thức vì khi đọc thơ xưa, ta nhận ra những cảm quan lịch sử, thấy sự hưng vong, biến đổi. Lại nhận ra những lẽ thị - phi, lòng ưu ái mong và lo có phương giải thoát, có thuốc cứu đời. Bàng bạc trong thơ là tâm thức thiền học về lẽ Sắc - Không mà không hề gây ra cái cảm giác độc nguyên. Tâm thức Phật học ấy dường như chan hòa với cả cảm quan dân gian, cả Nho và Lão. Với tâm thức ấy, thi tứ về những ngôi chùa càng có sắc thái riêng, vẻ lung linh và huyền diệu độc đáo...