ĐỒNG BẠC TRẮNG HOA XÒE

Ma Văn Kháng tên thật là Đinh Trọng Đoàn, gốc người làng Kim Liên, Đống Đa, Hà Nội. Ông tham gia cách mạng năm mười hai tuổi, để giừ bí mật đổi tên là Nguyễn Kháng. Sau năm 1954, lên dạy học ở Lào Cai kết nghĩa anh em với một cán bộ huyện học Ma, và để tỏ sự quyết tâm sống bám vùng đất này, theo lời một cán bộ tỉnh ủy khuyên:

"Vùng này không thua gì

SÔNG ĐÔNG ÊM ĐỀM

đâu. Cậu muốn viết văn hãy cố sống ở đây hết một giai đoạn"

. Ông đã đổi họ Ma, và sống trên đó một phần năm thế kỷ.

Với

ĐỒNG BẠC TRẮNG HOA XÒE

, Ma Văn Kháng đã dựng lên hàng loạt nhân vật, lối đa tuyến bình đồ, không ai là chính cả, hay nói một cách khác, nhân vật nào cũng có đường dây riêng, phát triển tâm lý và tính cách như là một nhân vật chính. Không gian chuyển dịch luôn luôn, tạo một cảnh tượng rộng lớn cho bức tranh văn học, có điều kiện để các nhân vật thỏa sức vẫy vùng. Nhịp độ nhanh, nhiều sự việc, nhiều hành động. Lối dựng này đáp ứng được dung lượng rộng lớn của những cơn lốc cách mạng, hàng loạt người lột xác hoặc thoái hóa, sự đổ vỡ của những giá trị cố hữu, những ngã ba đường, sự đụng độ giữa chân thiện mỹ với những thế lực hắc ám đã tàn tạ. Lối dựng này rất ít thấy trong tiểu thuyết nước ta.

Với

ĐỒNG BẠC TRẮNG HOA XÒE

, Ma Văn Kháng đã khẳng định là đứng được trong loại hình tiểu thuyết. Nó có thể coi như một cái mốc trên bước đường văn học của ông tính từ

XA PHỦ

. Một phần năm thế kỷ sống ở miền núi, và quan sát, và viết. Một phần năm thế kỷ ấy thật đáng giá với Ma Văn Kháng.